Postrzał w plecach – co robić i kiedy iść do fizjoterapeuty?

Nagły, ostry ból w dolnej części pleców potrafi pojawić się przy schylaniu, podnoszeniu czegoś z podłogi, wstawaniu z krzesła albo nawet podczas pozornie niewinnego ruchu. Pacjenci często opisują go jako „postrzał w plecach” lub „postrzał w kręgosłupie”.

Taki epizod może mocno ograniczyć ruch i wywołać obawę, że doszło do poważnego uszkodzenia. Nie zawsze tak jest. Większość ostrego bólu dolnego odcinka pleców ma charakter nieswoisty, czyli na podstawie samego objawu nie da się wskazać jednej uszkodzonej struktury. Możliwym źródłem bólu mogą być jednak krążki międzykręgowe, stawy kręgosłupa, mięśnie, więzadła lub struktury nerwowe.

„Postrzał” nie jest konkretną diagnozą medyczną. To potoczne określenie nagłego bólu, który może mieć różne przyczyny.

Do struktur, które mogą brać udział w powstawaniu ostrego bólu lędźwiowego, należą między innymi:

• Krążek międzykręgowy i przepuklina dysku

Pomiędzy kręgami znajdują się krążki międzykręgowe, które pomagają przenosić obciążenia i umożliwiają ruch kręgosłupa.

W obrębie krążka może dojść do zmian lub uszkodzenia pierścienia włóknistego i uwypuklenia jego zawartości. Jeżeli przepuklina zaczyna drażnić korzeń nerwowy, oprócz bólu pleców mogą pojawić się:

• ból promieniujący do pośladka lub nogi,
• mrowienie,
• drętwienie,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie określonych grup mięśniowych.

Trzeba jednak pamiętać, że sama obecność zmian dyskowych w badaniu obrazowym nie oznacza automatycznie, że to właśnie one są źródłem bólu. Rozpoznanie wymaga zestawienia objawów z badaniem klinicznym.

• Podrażnienie stawów międzywyrostkowych

Stawy międzywyrostkowe znajdują się z tyłu kręgosłupa i uczestniczą w prowadzeniu jego ruchów.

Nagłe przeciążenie, ruch wykonywany pod obciążeniem albo drażnienie tych struktur może powodować miejscowy, często jednostronny ból w okolicy lędźwiowej.

Dolegliwości związane z tym obszarem mogą zwiększać się podczas:

• prostowania kręgosłupa,
• skręcania tułowia,
• długiego pozostawania w jednej pozycji.

Ból może również promieniować do pośladka lub uda, choć zwykle nie ma typowego przebiegu neurologicznego.

• Przeciążenie mięśni i więzadeł odcinka lędźwiowego

Nagły ruch lub podniesienie większego ciężaru może przeciążyć mięśnie i tkanki miękkie otaczające kręgosłup.

W takim przypadku ból może wynikać między innymi z nadmiernego napięcia lub mikrouszkodzenia struktur takich jak:

• prostowniki grzbietu,
• mięsień wielodzielny,
• mięsień czworoboczny lędźwi,
• powięź piersiowo-lędźwiowa,
• więzadła stabilizujące poszczególne segmenty kręgosłupa.

Często pojawia się wtedy charakterystyczne „usztywnienie” pleców. Mięśnie mogą zwiększać napięcie jako reakcję ochronną organizmu.

• Podrażnienie korzenia nerwowego

Jeśli oprócz nagłego bólu pleców pojawia się ból schodzący w kierunku pośladka, uda, łydki lub stopy, jednym z możliwych mechanizmów jest podrażnienie struktur nerwowych.

Korzenie nerwowe wychodzą z kanału kręgowego i następnie tworzą nerwy biegnące do kończyn dolnych, między innymi nerw kulszowy.

W takim przypadku podczas badania ocenia się nie tylko sam kręgosłup, ale również:

• siłę mięśni kończyny,
• czucie,
• odruchy,
• reakcję nerwu na ruch,
• występowanie bólu promieniującego.

Nie każdy nagły ból oznacza jednak przepuklinę czy „ucisk nerwu”. W ostrym bólu lędźwiowym możliwe źródła są różne, a określenie konkretnej struktury wyłącznie po charakterze bólu jest trudne.

Jeżeli ból stopniowo maleje i każdego dnia można wykonać trochę więcej ruchu, często można rozpocząć od spokojnego powrotu do codziennej aktywności.

Warto jednak skonsultować problem z fizjoterapeutą, gdy:

• ból regularnie powraca,
• trudno się wyprostować lub normalnie poruszać,
• objawy utrzymują się mimo kilku dni stopniowej aktywności,
• ból zaczyna promieniować do pośladka lub nogi,
• określone ruchy ciągle wywołują ten sam ostry ból,
• podobny „postrzał” pojawiał się już wcześniej.

Podczas wizyty fizjoterapeuta może sprawdzić ruchomość kręgosłupa i bioder, siłę mięśniową, reakcję na konkretne ruchy oraz – jeśli jest taka potrzeba – funkcję struktur nerwowych.

Na tej podstawie dobierany jest dalszy plan terapii i ćwiczeń.

Są jednak sytuacje, w których pierwszym krokiem nie powinna być standardowa wizyta fizjoterapeutyczna, ale pilna ocena lekarska. Dotyczy to szczególnie pojawienia się nowych poważnych objawów neurologicznych, wyraźnej utraty siły, zaburzeń funkcji pęcherza lub jelit, zaburzeń czucia w okolicy krocza albo innych objawów sugerujących poważniejszą przyczynę bólu. Przy ostrym bólu pleców rutynowe badania obrazowe nie są zalecane u każdego pacjenta; ich potrzebę ocenia się na podstawie badania i obecności tzw. czerwonych flag.

Jeżeli postrzał w plecach pojawia się po raz kolejny, warto nie ograniczać się wyłącznie do przeczekania ostrego bólu. W FizjoStyl możemy ocenić, jakie struktury i obciążenia mogą mieć znaczenie w danym przypadku oraz przygotować plan stopniowego powrotu do normalnego ruchu i aktywności.

Potrzebujesz pomocy na miejscu? Zobacz, jak pracujemy z bólem pleców i lędźwi w Krakowie – gabinety na Klinach i przy ul. Wolskiej 2a.